SURAT: Achter de schermen

Wat zou jij je (groot)ouders vertellen als je nog één keer de kans had, zonder taalbarrière? In SURAT: Brieven aan onze (groot)ouders delen zes deelnemers hun verhaal. Persoonlijk en kwetsbaar, in onze eigen taal: het Moluks-Maleis. De videobrief-portretten verweven herinneringen, familiegeschiedenissen en grotere historische lijnen, en maken zichtbaar wat vaak buiten beeld blijft. Ze slaan een brug tussen wat we weten en wat we voelen. 

Het maakproces van SURAT was intens en zorgvuldig. Van een schrijverskamp onder begeleiding van Molukse coaches tot een bijzondere opnamedag in alle rust maar vol emotie. Hoe leg je zulke kwetsbare verhalen vast zonder ze te verstoren? Filmmaker Mano Som en zijn team gingen die uitdaging aan.

Tegelijkertijd bleef de vorm ingetogen: geen overdaad, geen afleiding. Samen met cameraman Niels Lokhorst koos Mano voor een minimalistische aanpak. “De kracht van SURAT zit in de eenvoud. Wij wilden de brieflezers centraal stellen. Geen trucjes, geen overbodige effecten. Gewoon kijken, luisteren, en vastleggen wat er gebeurt. Die puurheid was belangrijk, zodat je als kijker echt bij de persoon blijft.”

Tussen de portretten door verschijnen beelden van inkt die zich langzaam mengt met water. Wolkachtige vormen die oplossen, verschuiven en opnieuw ontstaan. “Toen het concept vaststond, wist ik dat de videoportretten vooral zouden bestaan uit shots van de mensen zelf. Daarom ging ik op zoek naar een tegenbeeld. Iets dat ruimte geeft. Ik dacht aan het schrijven van een brief: pen, papier, inkt.”

De inkt in water creëerde iets bijzonders. “Alles wat je ziet is echt. Niets is digitaal gemaakt. Productiedesigner Lin liet de inkt in water vallen en dat leverde die bewegende vormen op. Net als bij een lavalamp kun je er van alles in zien. Als kijker kun je je eigen herinneringen en gevoelens projecteren op wat je hoort.”

De opnames vroegen om zorgvuldigheid. De brieven zijn persoonlijk en beladen. "Het was een eer dat de brieflezers mij en het team hun persoonlijke verhalen toevertrouwden. We hebben bewust een rustige, veilige omgeving gecreëerd, zonder afleiding. Om één voor één de verschillende brieven achter elkaar te horen, en om de schrijvers zelf te zien uitspreken, was een speciale en emotionele ervaring. Ik voelde dat het niet niks was, de brieven die gedeeld werden. Het zijn hele persoonlijke ontboezemingen." 

Onderdeel van een historisch moment
Dat SURAT onderdeel is van een historisch moment, de inhuldiging van het Nationaal Monument Ulu Kora, geeft het project een bijzondere lading. Toch koos Mano ervoor om die context tijdens het proces bewust naar de achtergrond te schuiven. “Ik vind het heel speciaal dat SURAT verbonden is aan het Nationaal Monument Ulu Kora. Een initiatief vanuit de Molukse gemeenschap dat een blijvende plek van herdenking en ontmoeting heeft gecreerd aan de Lloydkade in Rotterdam. Maar tijdens het maken probeerde ik daar niet te veel mee bezig te zijn. Mijn focus lag bij de verhalen van de brieflezers: juist om dat persoonlijke zo puur mogelijk te houden.”

Die balans tussen het persoonlijke en het historische werd op de dag van de inhuldiging voelbaar. “Het is bijzonder dat het monument precies de plek markeert waar in 1951 het eerste schip met Molukse gezinnen aankwam. Het is niet alleen symbolisch, maar ook fysiek verbonden aan die geschiedenis. Ik hoop dat het kan bijdragen aan meer bewustzijn, juist ook bij mensen in Nederland die dit verhaal nog niet kennen.”

Wat hij kijkers van SURAT vooral gunt, is dat de verhalen blijven resoneren. “Ik hoop dat mensen geraakt worden door de openheid en kwetsbaarheid. Het zou geweldig zijn als het resoneert bij een kijker, die daardoor misschien stilstaat bij gevoelens of herinneringen die lang niet zijn aangeraakt.